Beter observeren: zie wat er is, niet wat je denkt

Een collega zit met zijn armen over elkaar in een overleg. Je denkt: hij is het er niet mee eens. Misschien klopt dat. Misschien heeft hij het koud.

We zijn snel met conclusies. Dat scheelt tijd, maar in gesprekken zit je er vaak naast. En wie er naast zit, reageert op iets wat er niet is.

Waarnemen en invullen

Waarnemen is wat je ziet en hoort: armen over elkaar, een korte zin, een blik op de klok. Invullen is wat je daarvan maakt: hij is boos, ze verveelt zich, ze wil weg.

Beide zijn normaal. Het gaat mis als je het verschil niet meer merkt.

Kijk naar veranderingen

Eén signaal zegt weinig. Iemand die altijd met zijn armen over elkaar zit, zegt daar niets mee. Interessanter is wat verandert:

• iemand die ineens sneller praat
• een stem die zachter wordt bij één onderwerp
• iemand die net nog naar je keek en nu wegkijkt

Een verandering vertelt je dat er iets gebeurt. Wat precies, weet je nog niet.

Maak van je conclusie een vraag

Hier wordt observeren nuttig. In plaats van te handelen op je aanname, toets je hem. De structuur is eenvoudig:

wat je zag + een open vraag

• "Je werd net wat stiller bij dat punt. Hoe zie jij het?"
• "Je begon te lachen toen ik dat zei. Herken je het?"
• "Je keek even op je telefoon. Moet je zo weg?"

Je benoemt wat je zag, zonder er een oordeel aan te hangen. De ander mag zelf vertellen wat het betekent.

Waarom dit werkt

Mensen voelen zich gezien als je iets opmerkt dat klopt. Ze voelen zich verkeerd begrepen als je iets invult dat niet klopt. Met een vraag zit je altijd goed: heb je gelijk, dan gaat het gesprek dieper. Zit je ernaast, dan hoor je hoe het wel zit.

Oefening voor deze week

Zie je bij iemand een signaal, zeg dan in je hoofd twee zinnen. Eerst: "Ik zie..." Daarna: "Ik denk...". Merk hoe vaak het tweede niet uit het eerste volgt.

Wil je hier verder mee oefenen? In Praten met mensen leer je stap voor stap hoe je gesprekken begint en verdiept. Lees ook Spanning in gesprekken? Kijk naar buiten in plaats van naar binnen.