Verlegen, niet arrogant: waarom verlegen mensen arrogant kunnen overkomen

Iemand vertelt je dat die je arrogant vond toen jullie elkaar voor het eerst ontmoetten.

Jij herinnert je dat moment heel anders. Je probeerde iets te bedenken om te zeggen. Vroeg je af of je iemand onderbrak. Hoopte dat je zenuwen niet opvielen.

Het doet pijn als mensen je arrogant vinden, zeker als je juist contact wilde maken. Jij maakte je zorgen over wat de ander van je dacht. Die dacht ondertussen dat je op hen neerkeek. En jezelf dwingen om meer te praten neemt dat misverstand niet altijd weg.

Mensen zien je gedrag, niet je zenuwen

Korte antwoorden. Weinig oogcontact. Wachten tot iemand anders iets zegt.

Voor jou kunnen dat logische manieren zijn om een ongemakkelijk moment door te komen. Voor een ander kan het lijken alsof je geen interesse hebt.

Die ander weet niet dat je bang bent om iets doms te zeggen. Je terughoudendheid kan de indruk wekken dat je jezelf beter vindt dan de ander, of die niet de moeite waard vindt om mee te praten. Wat voor jou voorzichtigheid is, kan als arrogantie overkomen.

Die indruk kan onterecht zijn. Alleen uit iemands stilte kun je niet afleiden hoe die over je denkt.

In studies van Marisol Voncken en haar collega’s maakten mensen met sociale angst soms een minder gunstige eerste indruk. Dat gebeurde ook tijdens het wachten, voordat er zelfs maar een gesprek was begonnen.

Dat betekent niet dat iedereen die rustig is een slechte indruk maakt. Wel dat stilte ruimte laat voor interpretatie, en dat mensen die niet altijd eerlijk invullen.

Jij bent misschien bang voor een oordeel, terwijl de ander denkt dat jij een oordeel over hen hebt.

Soms maken zenuwen je juist luider

Verlegen zijn betekent niet altijd dat je stil bent. Soms probeer je zo hard om niet verlegen over te komen, dat je verder gaat dan je wilde. Je praat harder, maakt meer grapjes of doet zelfverzekerder dan je je voelt. Achteraf vraag je je misschien af waarom je jezelf niet was.

Ook die moeite kan verkeerd worden begrepen. Jij probeert je zenuwen te verbergen, maar een ander denkt misschien dat je het gesprek wilt overnemen of indruk wilt maken.

Misschien herken je een paar van deze gedragingen:

• Harder of langer praten dan je van plan was. Een stilte voelt ongemakkelijk, dus je vult die op. De ander krijgt minder ruimte, terwijl jij juist contact wilde maken.
• Overal een grap van maken. Humor geeft je iets om te zeggen en kan de spanning breken. Maar als je steeds grapjes maakt, vooral plagerige, is het voor een ander lastiger om te merken wanneer je iets echt meent.
• Laten zien wat je weet. Je vertelt over je ervaring, verbetert een kleine fout of geeft een heel uitgebreid antwoord, omdat je iets wilt bijdragen. Dat kan overkomen als opscheppen of neerbuigend doen.
• Stelliger klinken dan je je voelt. “Ik weet het niet zeker” zeggen voelt kwetsbaar, dus je neemt een duidelijk standpunt in. Een ander kan dat opvatten alsof je hun mening wegwuift.
• Opvallend joviaal of familiair doen. Je probeert ontspannen over te komen door iemand te plagen of te praten alsof jullie elkaar al goed kennen. Zolang die vertrouwdheid er nog niet is, kan dat vrijpostig voelen.

Geen van deze gedragingen bewijst dat iemand verlegen is, en ze gelden niet voor iedere verlegen persoon. Het zijn voorbeelden van hoe je een ongemakkelijk moment probeert te hanteren, terwijl je een andere indruk maakt dan je bedoelt.

Herken je jezelf hierin? Dan hoef je niet nog stiller te worden of elke zin te controleren. Probeer één ding wat minder te doen waarmee je je zenuwen verbergt. Je kunt geïnteresseerd en de moeite waard zijn zonder steeds te vermaken, indruk te maken of zeker te klinken.

Je kunt praten en jezelf toch verborgen houden

“Praat gewoon wat meer” klinkt eenvoudig. Maar misschien doe je daar al je best voor.

Je beantwoordt vragen. Je bent beleefd. Je houdt het gesprek gaande. Toch laat je zorgvuldig alles weg waar iemand een oordeel over zou kunnen hebben: je mening, je interesses, de dingen waarover je twijfelt.

Psychologen noemen sommige van die strategieën veiligheidsgedrag. Denk aan elk antwoord van tevoren oefenen, weinig over jezelf vertellen en ieder teken van nervositeit proberen te verbergen.

Dat is begrijpelijk. Als je bang bent voor een oordeel, kan het veiliger voelen om iets achter te houden.

Maar daardoor geef je de ander ook minder om op te reageren. Als elk antwoord zorgvuldig neutraal blijft, kan die moeilijk inschatten of je het prettig vindt om samen te praten. Sommigen kunnen die terughoudendheid aanzien voor een gevoel van superioriteit, terwijl jij juist probeert te voorkomen dat je iets ongemakkelijks zegt.

Onderzoek van Lynn Alden en haar collega’s legt een verband tussen sommige vormen van veiligheidsgedrag en minder positieve reacties van gesprekspartners. Wat jou beschermend lijkt, kan contact juist lastiger maken.

Misschien gaat het beter dan je denkt

Na een gesprek herinner je je misschien die stilte die te lang duurde, of de zin die je liever anders had geformuleerd.

De ander herinnert zich misschien een prettig gesprek.

Onderzoek naar de liking gap laat zien dat mensen vaak onderschatten hoe aardig hun gesprekspartner hen vond. Je eigen ongemak valt jou veel meer op dan iemand die je net heeft ontmoet.

En een onzekere eerste indruk hoeft niet zo te blijven. In Vonckens onderzoek verbeterde de indruk van deelnemers met sociale angst na een tweede ontmoeting. Meer over zichzelf vertellen hing samen met die verbetering.

Je hoeft niet je hele leven in één gesprek te delen. Een ander iets meer geven om je te leren kennen kan al helpen.

Een paar dingen om te proberen

Vertel één gewoon detail

Als iemand naar je weekend vraagt, geef dan iets waar die op kan inhaken.

“Ik heb zondag een lange wandeling gemaakt. Ik wilde even weg van mijn scherm.”

Dat is genoeg. Misschien vraagt de ander waar je bent geweest, of vertelt die hetzelfde gevoel te hebben gehad.

Laat merken wat je leuk vindt

Je mag iets leuk vinden.

“Ik vond die film echt goed. Dat einde bleef nog lang in mijn hoofd zitten” geeft iemand meer om op te reageren dan “Het was wel oké.”

Het hoeft geen indrukwekkende mening te zijn. Gewoon die van jou.

Vraag door op iets wat de ander vertelt

Als iemand over een nieuwe baan begint, vraag dan hoe de eerste week was. Als die op vakantie is geweest, vraag wat het leukste was.

Met een oprechte vervolgvraag maak je je interesse makkelijker zichtbaar.

Leg je stilte uit, als je dat wilt

“Ik ben meestal wat stil totdat ik mensen beter ken.”

Je bent niemand een uitleg verschuldigd. Maar soms bespaart die zin je veel moeite en hoeft de ander niet meer te raden.

Neem even de tijd voordat je inhaakt

Merk je dat je elke stilte opvult? Laat er dan eens één voorbijgaan. Sta je op het punt nog een grap te maken of iets te verbeteren? Stel dan eens een vraag.

Je kunt ook zeggen: “Ik ben nu veel aan het woord geweest. Wat vind jij ervan?” Zo geef je de ander ruimte, zonder dat je zenuwen het onderwerp van het gesprek worden.

Kies een situatie waarin je iets samen doet

Een wandeling, een bordspel, een les of een gezamenlijke klus geeft een gesprek een beginpunt.

Als sociale gelegenheden zonder vaste invulling lastig zijn, kun je mensen leren kennen op een plek waar je je meer op je gemak voelt.

Eén gewoon detail geeft de ander iets om op te reageren.

Probeer één kleine verandering

Vertel in je volgende gesprek één detail dat je normaal zou weglaten. Iets wat je leuk vond, iets waar je naar uitkijkt, of een kleine mening.

Kijk achteraf of de ander erop kon reageren. Probeer niet het hele gesprek te beoordelen alsof het een functioneringsgesprek was.

Verlegen zijn betekent niet dat je jezelf beter vindt dan anderen. Het kan ervoor zorgen dat je je inhoudt, of juist dat je zelfverzekerder doet dan je je voelt. Een klein, eerlijk detail en wat ruimte voor de ander kunnen je interesse duidelijker maken. Je hoeft niet ineens uitbundig te worden, en je hoeft ook geen show op te voeren.

Wil je hiermee oefenen? Praten met mensen heeft lessen en oefeningen voor alledaagse gesprekken. Je kunt beginnen met de gratis eerste module.

Bronnen

• Voncken & Dijk: Socially anxious individuals get a second chance after being disliked at first sight
• Voncken en collega’s: Negative beliefs and social performance in social anxiety
• Self-disclosure and mimicry in the development of likeability
• Veiligheidsgedrag en sociale angst: onderzoeksoverzicht
• Safety behaviours and interpersonal outcomes
• Boothby, Cooney, Sandstrom & Clark (2018). The Liking Gap in Conversations: Do People Like Us More Than We Think? Psychological Science.